تاثیر دخانیات بر سرطان | دکتر سمیرا ازقندی

تاثیر دخانیات بر سرطان؛ سیگار و قلیان چه سرطان هایی ایجاد می کنند؟

مجله پزشکی
اشتراک گذاری مقاله

فهرست مطالب

مصرف دخانیات یکی از مهم ترین عوامل قابل پیشگیری ابتلا به سرطان در جهان است. بسیاری از افراد تصور می کنند خطر سرطان فقط در افرادی وجود دارد که سال های طولانی سیگار می کشند، اما واقعیت این است که قرار گرفتن مداوم در معرض مواد سمی موجود در دود دخانیات نیز می تواند به سلول های بدن آسیب برساند. تاثیر دخانیات بر سرطان به ریه محدود نیست و اندام هایی مانند دهان، گلو، حنجره، مری، مثانه و پانکراس را نیز درگیر می کند. سیگار، قلیان و سایر محصولات تنباکویی حاوی ترکیبات سرطان زا هستند که می توانند به DNA سلول ها آسیب بزنند. شناخت این خطرات و آگاهی از فواید ترک دخانیات به افراد کمک می کند تصمیم های آگاهانه تری برای حفظ سلامت خود بگیرند.
تاثیر دخانیات بر سرطان | دکتر سمیرا ازقندی

تاثیر دخانیات بر سرطان چگونه اتفاق می افتد؟

دود دخانیات حاوی هزاران ماده شیمیایی است که تعدادی از آنها خاصیت سرطان زایی دارند. زمانی که فرد سیگار یا سایر محصولات دخانی را مصرف می کند، این ترکیبات از طریق دستگاه تنفسی وارد بدن می شوند و می توانند به سلول های مختلف آسیب برسانند. یکی از مهم ترین آسیب ها، تغییر در ساختار DNA سلول ها است. DNA دستورالعمل رشد، تقسیم و عملکرد سلول را کنترل می کند. مواد سرطان زای موجود در دخانیات ممکن است باعث ایجاد جهش های ژنتیکی شوند. اگر این آسیب ها ترمیم نشوند، سلول ها ممکن است کنترل طبیعی تقسیم خود را از دست بدهند و به شکل غیرطبیعی تکثیر شوند. نکته مهم این است که سرطان معمولا نتیجه مجموعه ای از تغییرات سلولی در طول زمان است. بنابراین، مصرف دخانیات به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست، اما احتمال بروز آن را به شکل قابل توجهی افزایش می دهد. تاثیر دخانیات بر سرطان به میزان مصرف، مدت زمان مواجهه، نوع محصول دخانی و شرایط فردی نیز بستگی دارد.

دخانیات باعث ابتلا به چه سرطان هایی می شود؟

برخلاف تصور رایج، ارتباط و تاثیر دخانیات بر سرطان تنها به ریه محدود نمی شود. ترکیبات مضر تنباکو پس از ورود به خون می توانند در بخش های مختلف بدن اثر بگذارند و خطر ابتلا به چندین نوع سرطان را افزایش دهند. مهم ترین سرطان های مرتبط با مصرف دخانیات عبارت اند از:

1. سرطان ریه

سرطان ریه یکی از شناخته شده ترین بیماری های مرتبط با مصرف سیگار است. مواد سرطان زای موجود در دود سیگار به بافت ریه آسیب می رسانند و احتمال تغییرات بدخیم سلولی را افزایش می دهند. سرفه طولانی مدت، خلط خونی، تنگی نفس، درد قفسه سینه و کاهش وزن بدون علت مشخص از علائم هشداردهنده هستند. البته این نشانه ها همیشه به معنای سرطان نیستند و برای تشخیص به بررسی پزشکی نیاز دارند.

2. سرطان دهان و گلو

مصرف سیگار، قلیان و تنباکو می تواند بافت های دهان، زبان، لثه و حلق را در معرض مواد سرطان زا قرار دهد. ایجاد زخم هایی که بهبود پیدا نمی کنند، لکه های سفید یا قرمز در دهان، دشواری در بلع و گرفتگی صدای مداوم از علائمی هستند که نباید طی سرطان دهان نادیده گرفته شوند.

3. سرطان حنجره

حنجره به دلیل تماس مستقیم با دود دخانیات در معرض آسیب قرار دارد. مصرف طولانی مدت سیگار می تواند خطر بروز سرطان حنجره را افزایش دهد. گرفتگی صدای مداوم، احساس وجود جسم خارجی در گلو و درد هنگام بلع از نشانه های احتمالی این بیماری هستند.

4. سرطان مثانه

ترکیبات مضر تاثیر دخانیات بر سرطان پس از ورود به جریان خون از طریق کلیه ها تصفیه شده و بخشی از آنها وارد ادرار می شوند. تماس این مواد با دیواره مثانه می تواند احتمال ایجاد تغییرات سرطانی  و سرطان مثانه را افزایش دهد. مشاهده خون در ادرار، حتی بدون درد، نیازمند بررسی پزشکی است.

5. سرطان مری و پانکراس

مصرف دخانیات با افزایش خطر سرطان مری و پانکراس نیز ارتباط دارد. آسیب ناشی از ترکیبات سرطان زای تنباکو می تواند در طول زمان زمینه ساز تغییرات غیرطبیعی در سلول های این اندام ها شود.

آیا قلیان هم مانند سیگار باعث سرطان می شود؟

بله. یکی از باورهای اشتباه این است که قلیان به دلیل عبور دود از آب، خطر کمتری نسبت به سیگار دارد. در واقع آب قلیان نمی تواند مواد سرطان زای موجود در دود را به طور کامل حذف کند. دود قلیان حاوی ترکیباتی مانند مونوکسید کربن، فلزات سنگین و مواد سرطان زا است. علاوه بر این، زغال مورد استفاده برای گرم کردن تنباکو نیز می تواند مواد سمی بیشتری تولید کند. تاثیر دخانیات بر سرطان در مصرف قلیان نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا استفاده مکرر از آن می تواند بافت ریه و سایر اندام ها را در معرض ترکیبات آسیب رسان قرار دهد. حتی مصرف تفریحی قلیان را نمی توان کاملا بی خطر دانست.

آیا قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران هم خطرناک است؟

بله. افرادی که خودشان سیگار نمی کشند اما به طور مداوم در معرض دود سیگار دیگران قرار دارند، ممکن است با افزایش خطر ابتلا به برخی بیماری ها، از جمله سرطان ریه، تاثیر دخانیات بر سرطان مواجه شوند. دود دست دوم ترکیبی از دود حاصل از سوختن سیگار و دودی است که فرد سیگاری خارج می کند. این دود حاوی مواد سرطان زا است و استنشاق آن می تواند به سلامت افراد خانواده، به ویژه کودکان و زنان باردار، آسیب برساند. به همین دلیل، سیگار کشیدن در محیط خانه، خودرو یا فضاهای بسته حتی در صورت باز بودن پنجره، راهکار مطمئنی برای محافظت از اطرافیان نیست. بهترین اقدام، ایجاد محیط کاملا بدون دود دخانیات است.

چند سال سیگار کشیدن باعث سرطان می شود؟

هیچ مدت زمان مشخص و یکسانی وجود ندارد که بتوان گفت پس از آن فرد حتما به سرطان مبتلا می شود. احتمال ابتلا به سرطان با افزایش تعداد سیگارهای مصرفی و مدت زمان مصرف بیشتر می شود. برای ارزیابی میزان مواجهه با سیگار، پزشکان گاهی از شاخص پاکت سال استفاده می کنند. این شاخص از ضرب تعداد پاکت سیگار مصرفی در روز در تعداد سال های مصرف به دست می آید. برای مثال، فردی که روزانه یک پاکت سیگار را به مدت 20 سال مصرف کرده است، سابقه مصرف 20 پاکت سال دارد. البته این عدد به تنهایی احتمال قطعی ابتلا به سرطان را مشخص نمی کند. سن، سابقه خانوادگی، بیماری های زمینه ای و سایر عوامل محیطی نیز در ارزیابی خطر اهمیت دارند.

آیا ترک سیگار خطر ابتلا به سرطان را کاهش می دهد؟

بله. ترک سیگار در هر سنی می تواند فواید قابل توجهی برای سلامت داشته باشد. پس از قطع مصرف، بدن به تدریج فرایند ترمیم و بهبود عملکرد خود را آغاز می کند و با گذشت زمان، خطر ابتلا به بسیاری از بیماری های مرتبط با دخانیات کاهش می یابد. برخی از مهم ترین فواید ترک دخانیات و کاهش تاثیر دخانیات بر سرطان عبارت اند از:

  • کاهش تدریجی خطر ابتلا به سرطان ریه و برخی سرطان های دیگر

  • بهبود عملکرد ریه و دستگاه تنفسی

  • کاهش خطر بیماری های قلبی و عروقی

  • کاهش قرار گرفتن اعضای خانواده در معرض دود دست دوم

  • بهبود گردش خون و سلامت عمومی بدن

باید توجه داشت که ترک سیگار خطر سرطان را بلافاصله به سطح فردی که هرگز سیگار نکشیده است نمی رساند. میزان کاهش خطر به سابقه مصرف و مدت زمان گذشته از ترک بستگی دارد. با این حال، هرچه ترک زودتر اتفاق بیفتد، فواید بیشتری برای سلامت فرد خواهد داشت.

چه افرادی باید بیشتر مراقب تاثیر دخانیات بر سرطان باشند؟

افرادی که سابقه طولانی مصرف دخانیات دارند، باید نسبت به تغییرات غیرعادی بدن خود حساس باشند. البته وجود یک علامت به تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست، اما بررسی به موقع می تواند در تشخیص زودهنگام بیماری موثر باشد. علائم مهمی که نیازمند ارزیابی پزشکی هستند عبارت اند از:

  • سرفه مداوم یا تغییر محسوس در الگوی سرفه

  • مشاهده خون در خلط

  • کاهش وزن بدون دلیل مشخص

  • گرفتگی صدای طولانی مدت

  • مشکل در بلع یا درد مداوم گلو

  • وجود خون در ادرار

  • درد مداوم در قفسه سینه

افرادی که سابقه مصرف سنگین و طولانی مدت سیگار دارند، بهتر است درباره ضرورت غربالگری سرطان ریه با پزشک مشورت کنند. در افراد واجد شرایط، سی تی اسکن با دوز پایین می تواند برای غربالگری استفاده شود. عکس ساده قفسه سینه جایگزین این روش نیست.

چگونه می توان خطر سرطان ناشی از دخانیات را کاهش داد؟

موثرترین راه، قطع کامل مصرف محصولات دخانی و جلوگیری از مواجهه با دود آنها است. کاهش تعداد سیگارها ممکن است مواجهه با مواد مضر را کمتر کند، اما به معنای حذف خطر سرطان نیست. برای ترک موفق، بهتر است برنامه مشخصی داشته باشید. شناسایی موقعیت هایی که میل به سیگار را افزایش می دهند، دور کردن محصولات دخانی از محیط زندگی و دریافت حمایت خانواده می توانند کمک کننده باشند. همچنین مشاوره با متخصص رادیوانکولوژیست برای استفاده از روش های علمی ترک سیگار، از جمله درمان جایگزین نیکوتین یا داروهای مناسب، می تواند شانس موفقیت را افزایش دهد. انتخاب روش درمان باید با توجه به وضعیت جسمی و سابقه مصرف فرد انجام شود.

سوالات متداول درباره تاثیر دخانیات بر سرطان

آیا مصرف کم سیگار هم باعث سرطان می شود؟

بله. هیچ سطح کاملا بی خطری برای مصرف سیگار وجود ندارد. حتی مصرف روزانه تعداد کمی سیگار نیز می تواند خطر ابتلا به سرطان و بیماری های قلبی را افزایش دهد.

آیا بعد از ترک سیگار احتمال سرطان کاملا از بین می رود؟

خیر. ترک سیگار خطر ابتلا را کاهش می دهد، اما آن را به طور کامل حذف نمی کند. این کاهش خطر با گذشت زمان بیشتر می شود.

آیا قلیان از سیگار کم خطرتر است؟

خیر. دود قلیان نیز حاوی ترکیبات سرطان زا است و عبور آن از آب باعث بی خطر شدن دود نمی شود.

آیا افراد غیرسیگاری هم ممکن است به دلیل دخانیات سرطان بگیرند؟

بله. قرار گرفتن طولانی مدت در معرض دود دست دوم می تواند خطر ابتلا به سرطان ریه را در افراد غیرسیگاری افزایش دهد.

دکتر سمیرا ازقندی

دکتر سمیرا ازقندی ، متخصص رادیوانکولوژی در تهران ، فارغ‌ التحصیل پزشکی عمومی از دانشگاه تهران و دارای رتبه سوم بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی. دکتر ازقندی از سال ۱۳۹۰ تاکنون در زمینه درمان انواع سرطان‌ ها با تکنیک‌ های پیشرفته IMRT و SBRT فعالیت دارد و گواهینامه این دوره‌ ها را از ESTRO اخذ کرده است.

0 0 رای ها
امتیازدهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
قدیمی‌ترین
تازه‌ترین بیشترین رأی
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x