غده تیروئید ، اندامی کوچک و پروانه ای شکل در جلوی گردن است که با ترشح هورمون ها ، روی سوخت و ساز بدن ، ضربان قلب ، انرژی ، وزن و حتی خلق و خو اثر می گذارد. وقتی در این غده تغییرات غیر عادی سلولی رخ می دهد ، ممکن است توده ای شکل بگیرد که همیشه هم خطرناک نیست ؛ اما گاهی همین تغییرات به یک بیماری جدی تبدیل می شود. آگاهی از نشانه ها ، عوامل خطر و روش های تشخیص بهترین متخصص رادیوانکولوژیست در تهران ، به ما کمک می کند زودتر اقدام کنیم و مسیر درمان را ساده تر کنیم. بسیاری از افراد با یک تورم کوچک یا تغییر صدا متوجه مشکل می شوند ، در حالیکه برخی دیگر تا مدت ها علامتی ندارند. این مطلب به زبان ساده کمک می کند با سرطان تیروئید ، واقعیت ها و نگرانی های رایج درباره آن آشنا شوید.
سرطان تیروئید چیست؟
سرطان تیروئید زمانی رخ می دهد که سلول های غده تیروئید دچار جهش های ژنتیکی شوند و به جای رشد کنترل شده ، به صورت غیرطبیعی تکثیر شوند. نتیجه این تکثیر ، ایجاد یک توده یا گره (ندول) در تیروئید است که ممکن است خوش خیم یا بدخیم باشد. انواع مختلفی از این سرطان وجود دارد ؛ برخی رشد آهسته دارند و با درمان مناسب به خوبی کنترل می شوند و برخی کمتر شایع اند اما تهاجمی تر هستند. این بیماری می تواند به بافت های اطراف یا غدد لنفاوی گردن گسترش پیدا کند ، اما در بسیاری از موارد در مرحله های اولیه قابل تشخیص است. تشخیص معمولاً با معاینه ، سونوگرافی ، آزمایش های خون و نمونه برداری سوزنی (FNA) انجام می شود تا ماهیت توده دقیق مشخص شود.
آیا سرطان تیروئید خطرناک است؟
خطرناک بودن این بیماری به نوع ، مرحله ، سن بیمار و میزان گسترش آن بستگی دارد. بسیاری از انواع آن ، به ویژه نوع پاپیلاری ، رشد کندی دارند و با درمان درست ، پیشآگهی بسیار خوبی خواهند داشت. با این حال ، اگر توده بزرگ شود ، به غدد لنفاوی یا اندام های دوردست گسترش یابد ، یا از انواع تهاجمی تر باشد، می تواند جدی تر و پرخطرتر شود. نکته مهم این است که قابل درمان بودن در بسیاری از بیماران بالا است ، اما شرط آن ، تشخیص به موقع و پیگیری دقیق است. پس نگرانی طبیعی است ، اما ترس بی پایه نه ؛ چون آگاهی و اقدام زودهنگام مسیر را تغییر می دهد.
علائم سرطان تیروئید چیست؟
علائم همیشه واضح نیستند و گاهی یک ندول کاملاً بی علامت کشف می شود. با این حال ، نشانه های زیر می توانند هشدار دهنده باشند:
- وجود توده یا برجستگی در جلوی گردن که به تدریج بزرگ تر می شود.
- تورم غدد لنفاوی گردن (به صورت گره های سفت یا ماندگار).
- گرفتگی صدا یا تغییر صدا که بیش از چند هفته طول بکشد.
- احساس فشار یا سنگینی در گردن به خصوص هنگام بلع یا صحبت کردن.
- دشواری در بلع (حس گیر کردن غذا) یا درد مبهم هنگام قورت دادن.
- مشکل در تنفس یا احساس تنگی نفس به ویژه در حالت درازکش.
- سرفه خشک و مداوم بدون سرماخوردگی یا آلرژی مشخص.
- درد گردن یا گاهی درد منتشر به فک و گوش (کمتر شایع).
- بزرگ شدن یک طرفه گردن یا عدم تقارن واضح.
وجود این علائم به معنی قطعی سرطان نیست ، اما اگر پایدار باشند یا بدتر شوند ، بررسی پزشکی ضروری است.
دلایل ابتلا به سرطان تیروئید چیست؟
علت دقیق همیشه مشخص نیست ، اما مجموعه ای از عوامل خطر احتمال ابتلا را افزایش می دهند:
- سابقه خانوادگی و ژنتیک : داشتن خویشاوند درجه یک مبتلا ، احتمال ابتلا را بالاتر می برد. برخی سندرم های ژنتیکی نادر نیز نقش دارند.
- قرارگیری در معرض پرتو : تماس با اشعه در ناحیه سر و گردن (به خصوص در کودکی) یا مواجهه های شغلی/ محیطی خاص می تواند خطر را افزایش دهد.
- جنسیت و سن : در بسیاری از انواع ، زنان بیشتر مبتلا می شوند ، هرچند در برخی موارد ، بیماری در مردان می تواند تهاجمی تر ظاهر شود. بروز در سنین مختلف ممکن است ، اما الگوهای سنی با نوع سرطان مرتبط است.
- وجود ندول های تیروئیدی : بیشتر ندول ها خوش خیم اند ، اما برخی ویژگی ها در سونوگرافی یا رشد سریع نیاز به بررسی دقیق تر دارند.
- کمبود یا گاهی عدم تعادل ید (در برخی مناطق) : وضعیت ید در رژیم غذایی طی سرطان تیروئید می تواند روی الگوهای بیماری های تیروئید اثر بگذارد ، اگرچه ارتباط آن بسته به نوع سرطان متفاوت است.
- اختلالات زمینه ای تیروئید : برخی بیماری های تیروئیدی می توانند زمینه بررسی های مکرر و کشف ندول ها را بیشتر کنند (این به معنی علت قطعی نیست ، اما اهمیت پایش را بالا می برد).
- جهش های ژنتیکی اکتسابی : گاهی سلول ها بدون سابقه خانوادگی ، در طول زندگی دچار تغییرات ژنی می شوند که زمینه رشد غیرعادی را فراهم می کند.
- سبک زندگی و عوامل عمومی سلامت : چاقی ، کیفیت تغذیه و برخی مواجهه های محیطی ممکن است به طور غیرمستقیم نقش داشته باشند ، هرچند تعیین علت قطعی برای هر فرد معمولاً ممکن نیست.
روش های درمان سرطان تیروئید
انتخاب درمان به نوع تومور ، اندازه ، گسترش ، نتایج نمونه برداری و شرایط بیمار بستگی دارد و معمولاً توسط تیمی از متخصص غدد ، جراح و گاهی انکولوژیست انجام می شود:
- جراحی (اصلی ترین درمان در بسیاری از موارد)
- لوبکتومی : برداشتن یک لوب تیروئید ؛ برای برخی تومورهای کوچک و کم خطر مناسب است.
- تیروئیدکتومی کامل : برداشتن کل غده ؛ در تومورهای بزرگ تر ، چندکانونی یا پرخطر توصیه می شود.
- برداشتن غدد لنفاوی درگیر : اگر انتشار به لنف ها وجود داشته باشد ، جراح نواحی درگیر را تخلیه می کند.
جراحی معمولاً شانس کنترل سرطان تیروئید را بالا می برد ، اما ممکن است عوارضی مثل تغییر صدا (به علت درگیری عصب) ، کاهش کلسیم (به علت آسیب پاراتیروئید) یا نیاز مادام العمر به دارو ایجاد کند.
- ید رادیواکتیو (RAI)
در برخی انواع (به ویژه تومورهای با منشأ سلول های فولیکولی) ، پس از جراحی برای از بین بردن بافت باقی مانده یا سلول های میکروسکوپی استفاده می شود. همه بیماران نیازمند آن نیستند و تصمیم براساس خطر عود گرفته می شود.
- هورمون درمانی با لووتیروکسین (سرکوب TSH)
پس از برداشت تیروئید ، بیمار برای جایگزینی هورمون ها دارو دریافت می کند. در برخی افراد ، دوز دارو طوری تنظیم می شود که TSH پایین تر بماند تا احتمال تحریک رشد سلول های باقی مانده کاهش یابد.
- پرتودرمانی خارجی
در موارد خاص ، وقتی سرطان تیروئید پیشرفته باشد یا امکان جراحی کامل وجود نداشته باشد ، یا عود موضعی رخ دهد ، از پرتودرمانی برای کنترل ناحیه گردن استفاده می شود.
- درمان های هدفمند و داروهای نوین
در انواع پیشرفته یا مقاوم به ید ، برخی داروهای هدفمند (بر اساس جهش های ژنی) می توانند رشد تومور را مهار کنند. این درمان ها نیازمند ارزیابی دقیق و پایش عوارض هستند.
- شیمیدرمانی (کمتر رایج)
در برخی انواع بسیار تهاجمی یا مراحل خاص ممکن است شیمی درمانی مطرح شود ، اما نسبت به سایر سرطان ها نقش محدودتری دارد.
- پیگیری و پایش طولانی مدت
آزمایش های دوره ای ، سونوگرافی گردن و در برخی بیماران بررسی مارکرهای اختصاصی ، برای تشخیص عود احتمالی ضروری است.
آیا سرطان تیروئید کشنده است؟
در بسیاری از بیماران ، سرطان تیروئید کشنده نیست و حتی می توان آن را از سرطان هایی دانست که معمولاً پیش آگهی خوبی دارند ؛ به خصوص اگر زود تشخیص داده شود و نوع کم خطرتر باشد. با این حال ، کشنده نبودن یک حکم قطعی برای همه نیست. برخی انواع نادر و تهاجمی تر ، یا مواردی که دیر تشخیص داده می شوند و به نقاط دوردست گسترش می یابند ، می توانند تهدید کننده زندگی باشند. مهم ترین عامل تعیین کننده ، نوع بافت شناسی ، مرحله بیماری و پاسخ به درمان است. بنابراین بهترین کار ، توجه به علائم پایدار ، انجام بررسی های دقیق و پیگیری منظم پس از درمان است تا احتمال عود یا پیشرفت به حداقل برسد.
