سرطان غدد بزاقی یکی از نادرترین انواع سرطان های سر و گردن است که معمولاً از سلول های تولید کننده بزاق در دهان و گلو منشأ می گیرد. بزاق نقش مهمی در هضم غذا ، محافظت از دندان ها و سلامت بافت های دهان دارد. هرگونه اختلال در این غدد می تواند بر عملکرد طبیعی دهان تأثیر بگذارد. اگرچه بروز سرطان در این غدد نسبتاً کم است ، اما به دلیل موقعیت پیچیده آن ها در نزدیکی اعصاب و بافت های حساس ، تشخیص و درمان آن اهمیت ویژه ای دارد. شناخت علائم ، روش های تشخیص و گزینه های درمانی می تواند در بهبود کیفیت زندگی بیماران نقش تعیین کننده ای ایفا کند.
آشنایی با غدد بزاقی و نقش آن ها در بدن
در بدن انسان سه جفت غده بزاقی اصلی وجود دارد:
- غده بناگوشی (پاروتید) در جلوی گوش
- غده تحت فکی در زیر فک پایین
- غده زیرزبانی در کف دهان
علاوه بر این ها ، صدها غده بزاقی کوچک در سراسر مخاط دهان و گلو پراکنده اند. این غدد با ترشح بزاق ، به هضم غذا ، مرطوب نگه داشتن دهان و جلوگیری از رشد باکتری ها کمک می کنند. هنگامی که سلول های این غدد به طور غیرطبیعی تقسیم شوند و رشد بی رویه پیدا کنند ، توده یا تومور ایجاد می شود که ممکن است خوش خیم یا بدخیم باشد.
علل و عوامل خطر سرطان غدد بزاقی
اگرچه علت دقیق این سرطان هنوز به طور کامل شناخته نشده است ، اما پژوهش ها برخی عوامل را در افزایش خطر بروز آن مؤثر می دانند:
- تابش اشعه : افرادی که به دلیل درمان های پزشکی یا شغلی در معرض اشعه قرار دارند ، بیشتر در معرض ابتلا هستند.
- سن و جنس : این سرطان معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال و کمی بیشتر در مردان دیده می شود.
- عوامل ژنتیکی و خانوادگی : سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان های سر و گردن می تواند خطر را افزایش دهد.
- تماس با مواد شیمیایی خاص : به ویژه در کارگران کارخانه های فلزات سنگین ، لاستیک سازی و صنایع رنگ.
- عفونتهای ویروسی : برخی ویروس ها مانند اپشتین بار ممکن است در بروز برخی انواع سرطان های بزاقی نقش داشته باشند.
انواع سرطان غدد بزاقی
سرطان های غدد بزاقی به چندین نوع تقسیم می شوند که از نظر رفتار و پیش آگهی متفاوت اند:
- کارسینوم موکواپیدرموئید (Mucoepidermoid carcinoma) : شایع ترین نوع سرطان غدد بزاقی که بیشتر در غده پاروتید رخ می دهد.
- آدنوئید سیستیک کارسینوم (Adenoid cystic carcinoma) : رشدی آهسته دارد اما تمایل زیادی به عود و گسترش به اعصاب اطراف نشان می دهد.
- آدنوقارسی نوما ( Adenocarcinoma) : نوعی سرطان تهاجمی که معمولاً در غدد زیر فکی یا کوچک دیده می شود.
- کارسینوم سلول آسینی (Acinic cell carcinoma) : معمولاً در غده پاروتید بروز می کند و رفتار نسبتاً ملایمی دارد.
شناخت نوع دقیق سرطان برای تعیین برنامه درمانی و پیش آگهی بیماری حیاتی است.
علائم هشدار دهنده سرطان غدد بزاقی
علائم اولیه این سرطان ممکن است خفیف و مبهم باشند ، اما با پیشرفت بیماری واضح تر می شوند. برخی از مهم ترین نشانه ها عبارت اند از:
- وجود توده یا برآمدگی بدون درد در گونه ، زیر فک یا اطراف گوش ،
- احساس بی حسی در بخشی از صورت
- درد مداوم در ناحیه فک یا گردن
- دشواری در باز کردن دهان یا بلع
- ضعف عضلات صورت یا افتادگی یک طرف آن
- تورم مداوم در دهان یا اطراف فک
در صورت مشاهده هر یک از این علائم ، مراجعه به متخصص گوش ، حلق و بینی یا جراح فک و صورت ضروری است.
روش های تشخیص سرطان غدد بزاقی
تشخیص دقیق این بیماری نیازمند بررسی های تخصصی و چند مرحله ای است:
- معاینه بالینی : پزشک نواحی اطراف فک ، گردن و دهان را از نظر وجود توده یا تورم بررسی می کند.
- تصویربرداری : از جمله سونوگرافی ، CT اسکن ، MRI یا PET اسکن برای تعیین اندازه و موقعیت تومور.
- نمونه برداری (بیوپسی) : با استفاده از سوزن ظریف یا جراحی کوچک ، نمونه ای از بافت توده گرفته و در آزمایشگاه بررسی می شود.
- آزمایش های پاتولوژی و مولکولی : برای تعیین نوع سلول سرطانی و مرحله بیماری.
مراحل پیشرفت سرطان غدد بزاقی
سرطان غدد بزاقی بر اساس اندازه تومور ، درگیری غدد لنفاوی و گسترش به سایر اعضا ، به چهار مرحله تقسیم می شود:
- مرحله ۱ : تومور کوچک و محدود به غده بزاقی.
- مرحله ۲ : تومور بزرگ تر ولی هنوز بدون گسترش به بافت های اطراف.
- مرحله ۳ : درگیری غدد لنفاوی نزدیک.
- مرحله ۴ : گسترش سرطان به سایر بخش های بدن (متاستاز).
تعیین مرحله بیماری به پزشک کمک می کند تا بهترین روش درمانی انتخاب شود.
درمان سرطان غدد بزاقی با دکتر ازقندی در تهران
درمان این سرطان به عوامل مختلفی از جمله نوع سلول ، مرحله بیماری و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. مهم ترین روش های درمان عبارتاند از:
- جراحی : اولین و اصلی ترین روش درمان ، برداشتن کامل تومور و بافت های درگیر است. در مواردی که تومور نزدیک به عصب صورت باشد ، جراحی باید با ظرافت بالا انجام شود تا عملکرد عصب حفظ گردد. گاهی غدد لنفاوی گردن نیز همراه با غده بزاقی برداشته می شوند.
- پرتودرمانی : پرتودرمانی معمولاً پس از جراحی و برای از بین بردن سلول های باقیمانده استفاده می شود. در موارد غیرقابل جراحی نیز می تواند به کنترل رشد تومور کمک کند.
- شیمی درمانی : در مقایسه با سایر سرطان ها ، شیمی درمانی در سرطان غدد بزاقی تأثیر محدودی دارد ، اما در مراحل پیشرفته یا متاستاتیک برای کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی به کار می رود.
- درمان های هدفمند و ایمونوتراپی : در سال های اخیر ، درمان های نوین مانند داروهای هدفمند (Targeted Therapy) و ایمونوتراپی در برخی انواع سرطان های بزاقی مورد بررسی قرار گرفته اند که نتایج امیدوارکننده ای نشان داده اند.
